Dzięki mięśniom, stawom i ścięgnom możemy wykonywać codzienne czynności i uprawiać sport, ale zdarza się, że dopiero po urazie lub przeciążeniu zaczynamy naprawdę doceniać ich znaczenie. Jak powstają bóle mięśni i inne urazy? I co ważniejsze, jak możemy im zapobiegać?
Aktywność fizyczna pozwala utrzymać dobry stan zdrowia i sprawność, ale — jak to zwykle bywa — ważne jest również jej natężenie. Nadmiar ćwiczeń może być dla układu mięśniowo-szkieletowego tak samo szkodliwy, jak siedzący tryb życia. Często wystarczy jeden niewłaściwy krok czy chwila nieuwagi, aby narazić mięśnie, stawy czy ścięgna na przeciążenie lub uraz.
Chyba każdy z nas wie z własnego doświadczenia, jak nieprzyjemne potrafią być bóle mięśni. Dopóki jednak występują jednorazowo albo sporadycznie, nie stanowią poważnego problemu.
Uprawianie sportów zespołowych takich jak piłka nożna czy ręczna wiąże się z określonym ryzykiem, podobnie zresztą jak uprawianie innych dyscyplin wymagających wykonywania nagłych ruchów, takich jak tenis, squash czy badminton. Do przeciążenia mogą również prowadzić sporty wymagające wykonywania powtarzających się ruchów, takie jak jazda na rowerze lub rolkach bądź jogging.
Pomimo powyższych uwarunkowań rozwiązaniem nie jest oczywiście unikanie sportu, ponieważ aktywny tryb życia stanowi podstawę profilaktyki zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego.
Wielu z nas spędza przeważającą część dnia w pozycji siedzącej — czy to w drodze do pracy, czy w biurze, czy też na kanapie po powrocie do domu. Jeśli nie zrównoważymy tego odpowiednią dozą aktywności fizycznej, raczej nie unikniemy bólu pleców. Z drugiej strony na układ mięśniowo-szkieletowy mogą negatywnie wpływać nawet takie czynności, jak praca w ogrodzie czy drobne prace remontowe w domu. Przygarbiona pozycja ciała, długotrwałe klęczenie czy niewłaściwa technika podnoszenia ciężkich przedmiotów często wiążą się z dużymi napięciami i mogą powodować urazy.
Zaburzenia układu mięśniowo-szkieletowego mogą mieć wiele różnych przyczyn. Zasadniczo można je podzielić na dwie kategorie: jeśli zaburzenia powstają bez udziału czynników zewnętrznych, mówimy o przyczynach endogennych, natomiast jeśli są spowodowane czynnikami zewnętrznymi — o przyczynach egzogennych.
Na początek dobra wiadomość: organizm człowieka potrafi bardzo skutecznie regenerować mięśnie, stawy i ścięgna. Aby jednak ten naturalny proces mógł przebiegać jak najsprawniej, należy szybko reagować na wszelkie dolegliwości i zapewnić organizmowi ukierunkowaną pomoc w regeneracji. Właściwa koordynacja działań pozwala zapobiec poważniejszym zaburzeniom.
W przypadku ostrych dolegliwości związanych z mięśniami i stawami najlepiej sprawdza się zasada RICE — nazwana tak od angielskich słów rest (odpoczynek), ice (lód), compress (ucisk) oraz elevation (uniesienie).
Aby zapobiec pogłębieniu się urazu, należy natychmiast przerwać wykonywaną aktywność fizyczną i unieruchomić bolącą kończynę.
Szybkie schłodzenie miejsca urazu przyspiesza gojenie i zapobiega poważniejszym dolegliwościom. W tym celu można skorzystać ze specjalnego kompresu chłodzącego lub zwykłego lodu. Ważne jest, aby kompres lub lód nie stykał się bezpośrednio ze skórą, dlatego należy go zawinąć na przykład w ręcznik. Nie wolno również schładzać otwartych ran.
Aby zapobiec powstawaniu opuchlizny i krwiaków, można zastosować delikatny opatrunek uciskowy.
Ostatnim elementem jest uniesienie bolącej kończyny, co powoduje zmniejszenie dopływu krwi do miejsca urazu i ułatwia odprowadzanie płynu tkankowego.
W przypadku ostrych urazów zalecane jest schłodzenie bolącej części ciała, natomiast w przypadku naciągnięcia mięśni lub często nawracających dolegliwości bardziej pomaga rozgrzewanie.
Dieta bogata w kwasy tłuszczowe omega-3 pomaga zapobiegać procesom zapalnym. Szczególnie bogate w tego rodzaju kwasy są siemię lniane i tłuste ryby, takie jak łosoś. Jednocześnie należy też spożywać odpowiednią ilość białek, aby nie dopuścić do utraty masy mięśniowej.
Obok zdrowej i zbilansowanej diety istnieją również inne sposoby na naturalne wspomaganie organizmu podczas regeneracji. Można na przykład stosować miejscowo preparaty zawierające składniki naturalne, takie jak Traumeel®.
Jeśli dyskomfort lub dolegliwości utrzymują się przez kilka dni albo dłużej, należy koniecznie udać się do lekarza pierwszego kontaktu. Podczas wizyty lekarz wykonuje najczęściej badanie palpacyjne (dotykowe) bolącej części ciała, a jeśli zachodzi potrzeba, zleca również wykonanie badania obrazowego (takiego jak obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego) w celu wykluczenia poważniejszego urazu.
W zależności od rozpoznania może być również wskazane skorzystanie z fizjoterapii. Odpowiednie zabiegi mogą pomóc w złagodzeniu bólu i dyskomfortu, a wskazówki fizjoterapeuty dotyczące korygowania niewłaściwej postawy ciała i właściwego wykonywania określonych ruchów pozwalają uniknąć podobnych problemów w przyszłości.
Do odzyskania pełnej sprawności organizm potrzebuje czasu i odpoczynku, dlatego w przypadku zaburzeń układu mięśniowo-szkieletowego nie należy się zbytnio spieszyć z powrotem do intensywnej aktywności fizycznej. Nawrotowi dolegliwości można zapobiec poprzez ukierunkowane i wyspecjalizowane ćwiczenia mięśni tułowia, ramion i nóg, które pomagają ustabilizować stawy oraz odciążyć ścięgna i więzadła. Niezależnie od uprawianej dyscypliny sportu ważna jest również solidna rozgrzewka, która pozwala doprowadzić organizm do właściwej temperatury i przygotować układ mięśniowo-szkieletowy na wysiłek związany z ćwiczeniami. W przypadku częstych nawrotów dolegliwości związanych ze stawami zaleca się wybieranie mniej obciążających form aktywności, takich jak joga, pilates czy pływanie.
Gorąca kąpiel, sauna czy ciepłe kompresy mogą zwiększać przepływ krwi, a tym samym prowadzić do powstania opuchlizny.
Alkohol przyspiesza krążenie, co sprzyja powstawaniu opuchlizny. Ponadto jego spożycie może negatywnie wpływać na proces gojenia.
Należy unikać wszelkich form aktywności, które mogłyby spowodować pogłębienie urazu.
Nie należy zbyt wcześnie rozpoczynać masażu, ponieważ pobudza on przepływ krwi, co może spowodować zwiększenie opuchlizny i pogłębienie urazu.
