Przeziębienie i grypa sezonowa to najpowszechniejsze choroby zakaźne występujące u ludzi, często ze sobą mylone z uwagi na podobieństwo objawów. Infekcje przeziębieniowe są główną przyczyną nieobecności w szkole i w pracy, a grypa odpowiada za nawracające co roku sezonowe epidemie.
Przeziębienie i grypa mają wiele cech wspólnych. Obie choroby są infekcjami górnych dróg oddechowych wywoływanymi przez wirusy (choć w obu przypadkach różne), a do tego mają podobne objawy, przez co bardzo trudno jest je rozróżnić — zwłaszcza we wczesnym okresie zakażenia. Jedną ze wskazówek może być fakt, że objawy grypy są zwykle bardziej nasilone i pojawiają się nagle, natomiast przeziębienie ma łagodniejszy przebieg i w większości przypadków nie pociąga za sobą poważnych następstw zdrowotnych. Inaczej jest w przypadku grypy — nieprawidłowo leczona może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc czy infekcje bakteryjne, a nawet wymagać leczenia szpitalnego
Przeziębienie to samoograniczająca się choroba zakaźna wywoływana przez kilka różnych rodzajów wirusów, w tym rynowirusy, wirusy paragrypy oraz występujące sezonowo koronawirusy (których nie należy jednak mylić z wirusem SARS-COV-2 wywołującym COVID-19). Infekcje przeziębieniowe są główną przyczyną nieobecności w szkole i w pracy. Dorośli zapadają na nie średnio 2–3 razy w roku, a dzieci jeszcze częściej. Najwięcej przypadków notuje się w sezonie zimowo-wiosennym, ale zachorować można bez względu na porę roku. Zwłaszcza zimą choroba bardzo szybko przenosi się z osoby na osobę drogą kropelkową, czyli za pośrednictwem unoszących się w powietrzu kropli wydzielin, które są wyrzucane z organizmu chorego na skutek kataru lub kaszlu, a następnie wdychane przez inne osoby. Oprócz tego wirusem można zarazić się poprzez kontakt dotykowy z zakażonymi przedmiotami lub osobami chorymi
Grypę wywołują wyłącznie wirusy grypy. Wyróżnia się wśród nich dwa główne typy, typ A i typ B, które wspólnie odpowiadają za powtarzające się co roku sezonowe epidemie. Grypa ma zwykle łagodny przebieg, ale zdarzają się również znacznie cięższe zachorowania, niekiedy prowadzące nawet do zgonu. Szczególnie zagrożone są osoby z grup podwyższonego ryzyka, takie jak osoby starsze (po 65. roku życia), noworodki oraz osoby cierpiące na niektóre choroby przewlekłe lub niedobór odporności. Podobnie jak wirusy wywołujące przeziębienie, wirusy grypy przedostają się do organizmu przez błonę śluzową nosa, jamy ustnej lub oczu. Szybko przenoszą się też z osoby na osobę drogą kropelkową na skutek kaszlu lub kichania, a nawet podczas zwykłej rozmowy. Ryzyko zakażenia przez dotknięcie zanieczyszczonej powierzchni lub przedmiotu jest mniejsze, ale nie można go całkowicie wykluczyć.
Odróżnienie przeziębienia od grypy nie zawsze jest łatwe, ale warto zwrócić uwagę na pewne różnice między objawami tych dwóch chorób. Ogólnie mówiąc, przeziębienie jest łagodniejszą infekcją górnych dróg oddechowych.
Pierwsze objawy przeziębienia pojawiają się zwykle po 2–3 dniach od momentu zakażenia wirusem i utrzymują się przez maksymalnie 10 dni. Choroba przebiega zazwyczaj łagodniej i bez wysokiej gorączki, przy czym mniej dotkliwe objawy, takie jak katar, mogą utrzymywać się przez kilka tygodni. Ponadto moment wystąpienia objawów i obserwowane oznaki choroby mogą różnić się w zależności od rodzaju wirusa odpowiedzialnego za konkretną infekcję.
Najczęstsze objawy przeziębienia to:
Wiele objawów grypy — w tym ból gardła, gorączka czy kaszel — pojawia się nagle. Po upływie 2–5 dni większość z nich ustępuje częściowo lub całkowicie, ale ogólne osłabienie może utrzymywać się nawet przez kilka tygodni. Grypa ma cięższy przebieg niż przeziębienie i może prowadzić do powikłań takich jak zapalenie płuc — zwłaszcza u dzieci, osób starszych oraz osób cierpiących na choroby płuc czy serca.
Najczęstsze objawy grypy to:
Odróżnienie obu chorób nie jest łatwe, ale poniżej wskazano najważniejsze objawy, które mogą pomóc w ustaleniu rodzaju infekcji.
| Objawy | Przeziębienie | Grypa |
| Wystąpienie objawów | stopniowe (1–3 dni) | nagłe |
| Nasilenie objawów | łagodne do umiarkowanego | umiarkowane do dużego |
| Gorączka | rzadko | często |
| Ból głowy | rzadko | często |
| Ból gardła | często | sporadycznie |
| Nasilenie bólów | łagodne | umiarkowane do dużego |
| Dreszcze | bardzo rzadko | często |
| Kaszel i dyskomfort w klatce piersiowej | łagodny do umiarkowanego | częsty, może być silny |
| Kichanie | często | sporadycznie |
| Wymioty, rozstrój żołądka | rzadko | sporadycznie |
| Powikłania | rzadko | sporadycznie |
| Osłabienie | rzadko | często |
Można wskazać cały szereg działań profilaktycznych, które pozwalają na co dzień zmniejszyć ryzyko zakażenia i zahamować rozprzestrzenianie się infekcji wirusowych.
Pierwszym i najważniejszym sposobem na zabezpieczenie się przed wirusami grypy są szczepienia ochronne. Co roku przygotowywana jest nowa szczepionka przeciwko grypie, która pozwala zmniejszyć zachorowalność, a tym samym liczbę hospitalizacji i zgonów w systemie opieki zdrowotnej.
Najbardziej oczywistym i najmniej pracochłonnym sposobem jest częste i dokładne mycie rąk wodą i mydłem przez co najmniej 20 sekund. W miejscach, w których nie ma dostępu do wody i mydła, świetnie sprawdzają się z kolei chusteczki nasączone alkoholem.
Należy codziennie czyścić i dezynfekować często dotykane przedmioty i powierzchnie, takie jak klamki, wyłączniki oświetlenia, urządzenia elektroniczne oraz blaty w kuchni i w łazience.
Należy unikać bezpośredniego kontaktu z osobami chorymi na infekcje wirusowe, ponieważ zwiększa on ryzyko zarażenia. W miarę możliwości należy również unikać przebywania w zatłoczonych miejscach — zwłaszcza w sezonie grypowym.
Zdrowe odżywianie się, aktywność fizyczna i dbanie o odpowiednią ilość snu sprzyjają utrzymaniu dobrego stanu zdrowia.
Kolejnym skutecznym sposobem na zapobieganie infekcjom wirusowym jest utrzymywanie silnego układu odpornościowego. Istnieje w tym zakresie kilka sprawdzonych strategii przynoszących wymierne korzyści zdrowotne, takich jak zdrowa dieta, ćwiczenia fizyczne, techniki medytacyjne czy panowanie nad stresem. Na układ odpornościowy korzystnie wpływa również ogólna dbałość o zdrowie. Innym popularnym sposobem na wzmocnienie układu odpornościowego jest zażywanie witamin (najczęściej są to witaminy C, B6 i E) oraz suplementów diety. Warto jednak pamiętać, że tych samych witamin dostarcza również zdrowa dieta, a stosowanie suplementów wiąże się niekiedy ze skutkami ubocznymi. Sprawdzoną, bezpieczną i skuteczną alternatywą jest korzystanie z leków pochodzenia naturalnego, a zwłaszcza preparatów zawierających ciemiężyk białokwiatowy i siarkę. Oba naturalne składniki pobudzają układ odpornościowy, dlatego można je z powodzeniem stosować w leczeniu infekcji wirusowych oraz zapobiegawczo.
Na większość chorób wirusowych układu oddechowego nie ma skutecznego leku. W związku z tym leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów z wykorzystaniem sprawdzonych i skutecznych rozwiązań.
Woda, rosół, herbata i inne ciepłe napoje pozwalają złagodzić ból gardła, zapobiec odwodnieniu i udrożnić nos. Jednocześnie warto zrezygnować ze słonych potraw, alkoholu i kawy oraz napojów z dużą zawartością cukru.
Płukanie gardła letnią wodą z dodatkiem mniej więcej łyżeczki soli pozwala złagodzić ból.
Suche powietrze sprzyja rozprzestrzenianiu się wirusów i może powodować nasilenie bólu gardła. Dlatego jednym ze sposobów na złagodzenie objawów jest użycie parowego nawilżacza powietrza — zwłaszcza w sypialni. W tym samym celu można również posłużyć się płytką miską z wodą umieszczoną w pobliżu źródła ciepła.
W trakcie choroby organizm stale pracuje na najwyższych obrotach, a układ odpornościowy potrzebuje czasu na regenerację. W związku z tym do skutecznej walki z przeziębieniem i grypą niezbędne są sen i odpoczynek — w tym również ograniczenie aktywności fizycznej.
Zarówno palenie, jak i wdychanie dymu tytoniowego może powodować podrażnienie błony śluzowej nosa, gardła i płuc, co skutkuje wydłużeniem okresu leczenia.
W przypadku większości łagodnych chorób układu oddechowego o podłożu wirusowym stosuje się leczenie objawowe z wykorzystaniem leków syntetycznych. Można wśród nich wymienić środki udrażniające nos, leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak paracetamol, aspiryna czy ibuprofen. Chociaż większość tradycyjnych metod leczenia bazuje na lekach dostępnych bez recepty, pacjenci powinni mieć świadomość ryzyka i potencjalnie szkodliwych skutków ich stosowania — szczególnie u małych dzieci. Zwłaszcza NLPZ mogą prowadzić do groźnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca, niewydolność serca czy migotanie przedsionków, a także do udaru mózgu. Ponadto z przeglądu systematycznego dostępnego w bazie danych Cochrane wynika, że brakuje jednoznacznych dowodów na skuteczność NLPZ w leczeniu objawów oddechowych przeziębienia poza złagodzeniem związanego z nimi dyskomfortu, a stosowanie tego rodzaju leków w leczeniu przeziębień wymaga uwzględnienia bilansu korzyści i szkód9.Z kolei środki udrażniające nos mogą uszkadzać śluzówkę jamy nosowej, a ich długotrwałe stosowanie może powodować powstanie tolerancji, uzależnienie lub nawrót objawów (tzw. efekt z odbicia).
Z racji tego, że stosowanie farmaceutycznych substancji przeciwwirusowych często wiąże się z działaniami niepożądanymi, coraz większą popularność zdobywają naturalne alternatywy, które mają korzystny profil bezpieczeństwa i są dobrze tolerowane przez różne grupy pacjentów. Dostępne bez recepty leki pochodzenia roślinnego mogą być z powodzeniem stosowane w leczeniu infekcji wirusowych i przeziębienia. Ciemiężyk białokwiatowy jest rośliną znaną z tego, że pobudza naturalne mechanizmy obronne organizmu poprzez działanie na naczynia krwionośne i układ współczulny, dzięki czemu sprawdza się w leczeniu chorób wirusowych powodujących gorączkę — takich jak grypa. Z kolei siarka jest reagentem sprawdzonym w leczeniu chorób przewlekłych, na przykład ostrych i przewlekłych stanów zapalnych układu oddechowego, nieżytów górnych dróg oddechowych, duszności, astmy oskrzelowej oraz migreny. Połączenie tych składników wzmacnia wrodzoną odpowiedź odpornościową w przypadku przeniknięcia wirusa do organizmu, co sprawia, że infekcja ma łagodniejsze objawy i trwa krócej10-12.
2025_3_ENGYSTOL_E_OP_11 Data opracowania 13.03.2025
